SỰ HÌNH THÀNH NHÀ NƯỚC ARAP
Bán đảo Arập là bán đảo lớn nhất thế giới nằm ở khu vực Taay Nam Á. Một vùng đất có vị trí hết sức chiến lược; phía Đông Bắc là hạ lưu sông Euphater như một biên giới tự nhiên; vùng biên giới Tây Bắc giáp bờ Đông của Địa Trung Hải; vịnh Ba Tư bao bọc phía Đông; biển Arập và biển Đỏ tiếp liền với vinjh Ba Tư bao trọn các phía còn lại của bán đảo trừ một dải đất nhỏ nối với Bắc Phi. Vị trí này nằm trên con đường nối liền các châu Á, Âu, Phi; bán đảo Arập trở thành một trạm trung chuyển trên con đường buôn bán giữa Đông Phi, Ấn Độ và vùng ven Địa trung Hải.

Bán đảo Arập rộng hơn 3,2 triệu km2, toàn bán đảo là một vùng cao nguyên khô cằn, hầu hết diện tích ở đây là sa mạc và thảo nguyên; riêng có vùng Yemen ở Tây Nam bán dảo, là một mỏm đất nhỏ nằm ở cửa ngỏ biển đỏ và một số ốc đảo ở miền Tây bán đảo là có thể canh tác được.

Khí hậu vùng bán đảo Arập giống như khí hậu của toàn vùng Trung Cận Đông nói chung là khô và nóng, vùng Tây Bắc giáp với Địa Trung Hải có mùa hè khô nóng, ít mưa, và mùa đông ít lạnh hơn. Vùng Yemen do ảnh hưởng của gió mùa từ Ấn Độ Dương nên có mưa nhiều hơn, tuy nhiên những dãy núi cao ở Yemen và các dãy núi khác ở vùng Tây và Nam bán đảo đã ngăn không cho gió biển thổi vào nên khí hậu ở nội địa hết sức khô nóng.


I.2.1 Qúa trình hình thành

Quá trình hình thành nhà nước Arập gắn liền với sự ra đời của Islam giáo và vai trò của Muhammet.

Muhammet (570- 632) xuất thân từ gia tộc Hashemite thuộc bộ lạc Koraich tại Mecca (bộ lạc đảm nhiệm việc trông coi và quản lý thu nhập đền Kaaba). Ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được ông nội và bác nuôi dưỡng. Ông đã từng làm nhiều nghề: chăn lạc đà, dẫn đường cho các đoàn thương nhân, sau đó đứng ra kinh doanh thương nghiệp cho bà Khadija (người sau này là vợ ông). Nhờ đi nhiều nơi, Muhammet hiểu rõ về các tôn giáo như Do Thái, Ki tô, từ những tư tưởng cơ bản của hai tôn giáo này kết hợp với tín ngưỡng của người dân bán đảo Arập, ông chủ trương thờ một vị thần duy nhất là Allah, một vị thánh của người Arập. Năm 610 Muhammet tự xưng là sứ giả của Allah, là nhà tiên tri và bắt đầu thuyết pháp, kêu gọi mọi người tôn thờ Allah, từ đó sáng lập ra Islam giáo. Islam giáo trong tiếng Arập có nghĩa là “phục tùng”, nghĩa là tín đò phải phục tùng một vị thánh duy nhất là Allah (Hồi giáo hay gọi ở nước ta là gọi theo tiếng Hán, Hồi là tên một tộc người theo Islam giáo).

Kinh điển của Islam giáo là “kinh Koran”, “ Koran” nghĩa là tuyên đọc, tụng đọc, là những lời nói của Allah thông qua nhà tiên tri Muhammet. Kinh Koran quy định mọi mặt đời sống của những tín đồ. Kinh Koran trước hết quy định về tín ngưỡng tôn giáo, bao gồm: tín ngưỡng Allah, tín ngưỡng thiên sứ, kinh điển, tiên tri và ngày tận thế trong đó tín điều hàng đầu là “ chỉ có một đức chúa duy nhất là Allah và một vị tiên tri của Ngài là Muhammet”. Đây chính là tín hiệu phản ánh yêu cầu của một quốc gia thống nhất của giới quý tộc. Còn niềm tin vào ngày tận thế là một biện pháp ức chế tin thần của tín đồ, ngày tận thế là thời điểm phán xét đối với mọi người, ai theo tín ngưỡng Allah, tôn trọng kinh điển và phục tùng tiên tri thì sẽ được lên thiên đàng, bằng không sẽ phải xuống địa ngục.

Kinh Koran cũng quy định nghĩa vụ tôn giáo của tín đồ: cầu nguyện, ăn chay, quyên góp và hành hương.

Ngoài những giáo điều về đức tin, về nghĩa vụ tôn giáo, kinh Koran còn dạy về khoa học, vệ sinh, luật pháp,…là quyển sách dạy và quy định mọi hoạt động của tín đồ Islam giáo.

Đặc biệt để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển cảu kinh tế xã hội trên bán đảo Arập, kinh Koran có quy định một số vấn đề: cư xử tốt với nô lệ, tán thành việc phóng thích nô lệ nhằm tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân lớp dưới trong khi vẫn thừa nhận sự áp bức bóc lột của tầng lớp quý tộc với dân nghèo và nô lệ, đặc biệt nó bảo vệ quyền tư hữu quyền thiêng liêng, kinh Koran đưa ra nhiều hình phạt rất nặng nề: tội trộm cắp phải chịu hình phạt chặt tay và đưa ra những quy định chặt chẽ về quyền thừa kế tài sản, nghiêm cấm việc cho vay nặng lãi,…

Và để phá vỡ rào cản là các ranh giới thị tộc, bộ lạc trước kia, kinh Koran quy định những tín đồ Islam giáo không được phân biệt thị tộc, bộ lạc, phải xem nhau như anh em. Trong kinh cũng quy định việc hạn chế sự trả thù tràn lan của các thân tộc như trước đây, mà chỉ nhằm vào người phạm tội, nếu lỡ ngộ sát thì có thể dùng tiền để bồi thường. Những điều này rất có lợi cho thống nhất của người Arập.

Năm 610 Muhammet bắt đầu truyền đạo tại Mecca. Khi truyền đạo, Muhammet lên án giới chủ nô và giới cho vay nặng lãi ở Mecca, giúp đỡ về vật chất cho người nghèo, trẻ mồ côi, đòi thả tự do cho nô lệ,… Những việc làm này giúp ông nhanh chóng thu phục được lòng tin của thị dân nghèo và nô lệ ở Mecca, vì vậy mà mâu thuẫn với quý tộc. Đồng thời việc ông chủ trương thờ độc thần phản đối việc sùng bái đa thần và hình nộm (tượng), làm ảnh hưởng đến đặc quyền tôn giáo và lợi ích kinh tế của quý tộc Mecca. Vì trước đây Mecca với đền Kaaba vốn là trung tâm tôn giáo của bán đảo Arập, giới quý tộc Mecca thu được rất nhiều lợi nhuận từ những chuyến hành hương của các cư dân từ khắp nơi trên bán đảo Arập. Vì vậy giới quý tộc Mecca đã buộc Muhammet và các tín đồ phải rời bỏ Mecca. Năm 622, Muhammet đến Yasrib để tiếp tục truyền đạo, năm này trở thành năm đầu của lịch Islam giáo, và Yasrib được đổi tên thành Medina, tức là thành phố của nhà tiên tri.

Ở Medina Muhammet được sự giúp đỡ của một số người tần lớp trên cộng với những nội dung tuyên truyền đã chiếm được lòng tin của dân chúng mà nhanh chóng nắm được quyền lực trở thành người đứng đầu thành phố này Muhammet tổ chức thành phố như một “ quốc gia” . Quốc gia này lấy Islam giáo làm tín ngưỡng chung. Một quố gia chính trị và tôn giáo hợp nhất. Ở đây, Muhammed vừa là lãnh tụ tôn giáo vừa là lãnh tụ chính trị đồng thời là chánh án tối cao và cũng là tư lệnh quân đội. Dưới quyền Muhammed có các “thiên sĩ”- những tín đồ Islam giáo theo Muhammed dời từ Mecca đến Medina, giữ các chức vụ quan trọng về mặt quân sự và một số “phụ sĩ”- cư dân tại thành phố Medina tiếp nhận Islam giáo, thuộc tầng lớp quý tộc trông coi việc làm hộ tịch và thu thuế. Nhờ vậy mà lực lượng của Muhammed ở Medina càng mạnh, quý tộc Mecca hai lần đem quân tiến đánh nhưng đều bị thất bại.

Năm 630 Muhammed và quý tộc Mecca đã kí kết một hoà ước, trong đó người Mecca thừa nhận quyền lực của Muhammed và chấp nhận Islam giáo. Sở dĩ như vậy là bởi vì Muhammed đã hứa sẽ đặt thánh địa tại Mecca, đền Kaaba là thánh tích, việc này không ảnh hưởng đến nguồn thu của quý tộc từ các cuộc hành hương, đồng thời họ cũng nhận thấy rõ Islam giáo bảo vệ quyền tư hữu tài sản- nghĩa là bảo vệ quyền lợi của tầng lớp trên.

Từ Mecca Muhammed có thêm cơ hội để phát triển ảnh hưởng ra khắp bán đảo và nhanh chóng trở thành người cai trị tối cao của bán đảo Ảrập.

I. 2.2 Nhà nước Ảrập của Muhammed (630- 632)

a. Chính trị

Muhammed đã xây dựng bộ máy cai trị mạnh dựa trên cơ sở niếm tin của Islam giáo.

Trong nhà nước này Muhammed nắm cả vương quyền và thần quyền. Muhammed có quyền tối cao quyết định mọi vấn đề bởi vì kinh Koran có viết rằng “Khi Chúa trời và tiên tri của Người quyết định việc gì thì các tín nam, thiện nữ phải phục tùng; ai chống lại Chúa trời và tiên tri của Người sẽ bị coi là kẻ lầm lạc”. Việc trung thành với nhà tiên tri được xem là đức tin cơ bản của Islam giáo, vì vậy, Muhammed không khó khăn gì trong việc cai trị đất nước. Dưới quyền Muhammed là một hội đồng gốm những người thân cận nhất của ông, nhưng những người này chỉ có quyền tư vấn còn mọi quyết định thuộc về Muhammed.

Bên cạnh loại vũ khí về mặt tư tưởng là Islam giáo, Muhammed cũng xây dựng cho mình một lực lượng quân sự hùng mạnh. Đội quân này là những chiến binh gan dạ, được tôi luyện qua điều kiện khắc nghiệt của sa mạc, tuyển từ quân đội của các bộ lạc, do các môn đệ đầu tiên của Muhammed- những người trung thành với Muhammed chỉ huy. Những chiến binh này chiến đầu hết sức anh dũng bởi được thôi thúc bởi tinh thần “tử vì đạo”, “cầm vũ khí diệt ngoại đạo là bổn phận thiêng liêng đối với Allah”. Cuộc chiến mà họ tham gia là thánh chiến (djihad), thông qua chiến tranh để ép buộc những người ngoại đạo theo Islam giáo. Những người tham gia “thánh chiến” sẽ được lên thiên đàng, những người sống còn được chia một phần chiến lợi phẩm. Muhammed quy định 4/5 chiến lợi phẩm sẽ được chia cho binh lính, 1/5 dùng để giúp trẻ em mồ côi, người nghèo, người hành hương và dành cho vị tiên tri. Nhờ vậy quân đội của Muhammed không chỉ thiện chiến mà còn rất trung thành với Muhammed.

b. Kinh tế- Xã hội

Nhà nước của Muhammed đại diện cho thánh Allah, mọi vật đều thuộc quyền sở hữu của Allah, và đất đai cũng vậy. Kinh Koran có dạy: đất đai thuộc quyền Allah, Người muốn ban phát cho ai tuỳ thích. Do đó nhà nước của Muhammed nắm quyền sở hữu tối cao về đất đai, không có ai có quyền sử dụng ruộng đất nếu chưa được sự cho phép của nhà nước, mọi vùng đất trống đều được đưa vào sở hữu của nhà nước. Từ đó Muhammed đặt ra các thứ thuế thống nhất để tiện việc quản lý ruộng đất. Muhammed với danh nghĩa nhà tiên tri của Allah và là người đứng đầu nhà nước, đã cấp đất cho những người thân cận và quý tộc bộ lạc, đất đã được phong coi như là tài sản riêng và được tự do mua bán. Giai cấp địa chủ phong kiến hình thành, sử dụng hình thức bóc lột chủ yếu là tô rẻ đôi- người lĩnh đất nộp một nửa sản phẩm cho chủ đất. Còn nông dân công xã vẫn được tự do, chưa có luật lệ nào quy định sự phụ thuộc của họ.

Quyền sở hữu và quyền thừa kế là những quyền thiêng liêng được bảo vệ chặt chẽ của Islam giáo và nhà nước.

Nhà nước Ảrập của Muhammed là một nhà nước chuyên chế tập quyền. Muhammed là người đứng đầu, nhờ vào sức mạnh của thần quyền mà nắm trong tay cả thế quyền. Quyền lực của Muhammed lúc này được xem như một vị vua chuyên chế của các vương triều phong kiến phương Đông, thậm chí Muhammed còn có được sự tôn sùng của thần dân mà bất cứ ông vua nào cũng mong muốn có được.

Trong khi đó dưới sự cai trị của Muhammed và niềm tin tôn giáo, xã hội Ảrập ngày càng phân hoá sâu sắc. Islam giáo tuy có hình thức bảo vệ lợi ích của quần chúng nhân dân nhưng thực chất nó là một công cụ bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị. Tuy nhiên, lúc này dưới sự lãnh đạo tối cao của Muhammed, xã hội Ảrập vẫn chưa bộc lộ những mâu thuẫn, vì vậy về cơ bản nhà nước Ảrập mà Muhammed xây dựng nên là một nhà nước thống nhất, khác với sự chia rẽ trong các giai đoạn sau.

Năm 632, Muhammed qua đời, lúc này cả bán đảo Ảrập đã được quản lý bởi một nhà nước thống nhất và một quân đội hùng mạnh sẵn sàng tử vì đạo. Những ý đồ bành trướng của Muhammed vẫn còn dang dở sẽ được những người kế thừa ông tiếp tục.

Nguồn: http://suhoctre.hisforum.net/t884-topic