Sau khi quân xâm lược nhà Minh đã rút hết về nước, ngày 15.4.1428, Lê Lợi rời dinh Bồ Đề (nay thuộc phường Bồ Đề, quận Long Biên, Hà Nội) vào thành Thăng Long, làm lễ lên ngôi hoàng đế (sau này được tôn là Thái Tổ), lấy niên hiệu là Thuận Thiên, đặt quốc hiệu là Đại Việt, đổi Đông Quan thời thuộc Minh thành Đông Đô, sau đổi thành Đông Kinh vào năm 1430. Tuy nhiên người dân vẫn quen gọi là Thăng Long.
Thời Lý, Trần, Thăng Long được chia làm 61 phường nhưng Lê Thái Tổ đã chia lại đơn vị hành chính thành Đông Kinh gồm 1 phủ là phủ Phụng Thiên, với hai huyện: Vĩnh Xương và Quảng Đức, mỗi huyện có 18 phường. Hà Nội 36 phố phường như thường gọi bây giờ có xuất xứ từ thời Lê. Trong 36 phường, nhà Lê chia thành ba loại: phường làm ruộng, phường làm thủ công và phường buôn bán. Nhà Lê cũng chia bổng lộc cho các quan và tùy theo chức mà cấp cho từ một đến hai mẫu ruộng.

Mạnh tay xử tham quan

Sau khi Thăng Long được giải phóng, dân chạy giặc lục đục trở về kinh thành và bắt đầu gây dựng cuộc sống mới. Dân tứ trấn cũng kéo về đây làm ăn và chỉ trong khoảng 6 năm, Đông Kinh đã phát triển thành một đô thị với đời sống kinh tế thủ công chuyên nghiệp và thương nghiệp khá thịnh vượng. Dù mang tư tưởng của Nho giáo "sĩ, nông, công, thương" và thậm chí có lúc nhà Lê còn "ức thương", song Đông Kinh vẫn phồn thịnh vì các phường sản xuất hàng thủ công phải tiêu thụ hàng hóa và chính họ là người đóng thuế cho triều đình.

Thương mại phát triển kéo theo đô thị cũng phát triển, điều đó đã hình thành rõ nét đời sống đô thị. Bên cạnh lối sống lành mạnh, những tiêu cực trong xã hội cũng nảy sinh ở Đông Kinh như cờ bạc, rượu chè và hối lộ. Các quan được chia cấp đất nhưng chưa có tiền xây thái ấp đã nảy sinh lòng tham. Triều đình nhận ra nguy cơ nên vua Thái Tông (1434-1442) đã ban hành một số điều nghiêm cấm nạn hối lộ. Tuy nhiên nạn tham nhũng vẫn hoành hành.

Sử sách chép, năm 1449, Lê Nhân Lập là con của Thiếu úy Lê Lan cùng với bọn người xấu trong kinh thành là Nguyễn Thọ Vực họp nhau đánh bạc, trộm cướp. Tệ hại hơn, Lập đã lợi dụng chức quyền của cha để nhũng nhiễu và nhận hối lộ. Trước những kẻ làm bậy, triều đình sai người đến tận nhà Vực để dụ Lập và đồng bọn ra ngoài rồi thẳng tay chém đầu và loan tin trong dân chúng tội lỗi của Lập.

Cũng trong năm 1449, Chuyển vận phó sứ huyện Văn Bàn là Lương Tông Ký nhận hối lộ bị phát giác. Án xử đem chém thì Ký nhờ những người ăn lộc của Ký xin tha mạng chết. Trước tình thế đó, thái úy Lê Khả càng cương quyết khi tội lỗi của Ký đã rõ ràng, và cho rằng: ăn trộm của một người phép nước cũng không tha, huống hồ Ký móc túi của cả một huyện. Để tâm phục khẩu phục, Thái úy Lê Khả cho xét lại, nhưng cuối cùng vẫn xử Ký tội chết.


Tranh minh họa Lê Lợi trả gươm cho rùa thần - Ảnh: T.L



Bênh vực dân "KT3"

Phủ Phụng Thiên ngày càng phát triển, dân cư ngày càng đông đúc và thương mại ngày càng sầm uất. Phần vì không quản lý nổi, phần muốn kiếm chác nên Phủ doãn Phụng Thiên lệnh cho đuổi dân tứ trấn ngụ cư ở Đông Kinh về nguyên quán. Ngay cả những người có ngạch thuế và đóng thuế cho bản phường vẫn bị bắt trở về quê. Nhiều người có cuộc sống ổn định và làm ăn phát đạt thấy nguy cơ liền bắt đầu "chạy" tiền. Song, sự nhũng nhiễu quá mức làm cho nhiều người ngầm tố cáo lên triều đình, làm dấy lên nghi ngờ lệnh của Phủ doãn Phụng Thiên.

Trước tin đồn râm ran trong dân chúng, năm 1481, Phó đô ngự sử Quách Đình Bảo, một người chính trực, đã tâu với vua. Sử sách chép lại lời tâu của Quách Đình Bảo như sau: "Kinh sư là gốc của bốn phương, tiền của trao đổi tất phải cho lưu thông đủ dùng để không phải thiếu thốn. Trước đây dân phủ Phụng Thiên, trừ người quê quán ở đó hoặc những người không có quê quán ở đó nhưng có cửa hàng, thuế ngạch và nộp thuế chịu sai dịch với bản phường. Nay quan phủ Phụng Thiên lại không hỏi xem dân tạp cư đó có cửa hiệu thế ngạch hay không mà đuổi hết về nguyên quán, e như thế sẽ buôn bán thưa thớt không còn sầm uất phồn thịnh nữa, không những người làm nghề buôn bán thất nghiệp nhiều mà chợ búa e sẽ rỗng trống, ngạch thuế thiếu hụt có phần không tiện. Lâu nay dân chúng cũng đồn đại chuyện thiếu minh bạch của các quan phủ Phụng Thiên. Vì thế xin thưa, ngoài những kẻ vô loài tạp cư thì nên đuổi đi, còn những người có cửa hàng, cửa hiệu trước đây đã biên vào thuế ngạch thì hãy cho được cư trú để buôn bán sinh nhai cho nộp thuế như cũ và cũng là để ngăn chặn hành vi nhũng nhiễu vòi vĩnh tiền bạc của các quan huyện và trưởng phường". Lời tâu của Quách Đình Bảo được chấp thuận, cuối cùng nhà Lê chỉ cho đuổi những người tạp cư, không nghề về nguyên quán, còn những người có cửa hàng, cửa hiệu vẫn được buôn bán giao thương và cho điều tra các hành vi nhũng nhiễu.


Tranh minh họa Lý Công Uẩn dời đô - Ảnh: T.L



Tất cả việc mà triều Lê sơ làm trong suốt quá trình trị vì đã tạo ra bộ pháp điển hoàn chỉnh gọi là Quốc triều Hình luật - mà ta thường gọi Bộ luật Hồng Đức. Thực ra không phải do Lê Thánh Tông biên soạn trong những năm Hồng Đức (1470-1497) mà nó là cả quá trình trị nước của nhà Lê. Công lao của Lê Thánh Tông chính là san định các luật lệ của các triều vua trước để hoàn thành bộ pháp điển. Trong Bộ luật Hồng Đức có nhiều quyển quy định về điền sản, bổng lộc nhưng quan trọng nhất là có một chương về chống tham nhũng với các điều khoản cụ thể. Những bài học về chống tham nhũng thời Lê sơ cách đây 5 thế kỷ song vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày hôm nay.

Năm 1446, triều đình đã ra lệnh cấm các đại thần, các quan văn võ, các mệnh phụ, vợ cả, vợ lẽ các sắc dịch cùng đàn bà con gái trong nội điện không được ra vào nhà quyền thế, biếu xén nhờ vả lẫn nhau. Những kẻ nhận hối lộ đều bị xử tử.


Nguyễn Ngọc Tiến - http://thegioivohinh.com

---

Phạm Minh Tuấn @ 18:49 19/01/2011
Số lượt xem: 356